SEMBOLLER

SEMBOLLER

From Cradle to Grave

Jewellery adorns and protects the wearer on the journey through life
Victoria & Albert Museum

İnsanoğlu tarih boyunca kendini ifade etmek için sembolleri kullanmıştır. Yazının olmadığı, tarih öncesi dönemlere ait mağara duvarlarına çizilen semboller günümüze kadar ulaşmaktadır.

Mağara resimlerinin, insanın kendini ifade etme güdüsü ile mi, manevi ve gizemli bir olayı temsilen mi yapıldığını bilmiyoruz. Belki de sadece bir iletişim aracı ya da basitçe bir boş vakit değerlendirme yöntemi olsa da hayal güçlerimize seslenen metaforik simgeler olarak varlıklarını sürdürmektedirler.

İspanya’daki Altamira mağarasında bulunan kırmızı bir nokta motifinin 40 bin yıldan daha uzun bir süre önce çizildiği öngörülmektedir. 1*

Güney Fransa’nın Vallon Pont d’Arc bölgesinde bulunan Chauvet Mağarası’nda ise dünyanın en eski insan izleri bulundu. 32 bin yıllık olduğu tahmin edilen insan yapımı resimlerle dolu mağaranın ayinler ve saklanmak için kullanıldığı dile getiriliyor.  3*

Biraz daha geriye gidecek olursak İspanya’da, 65.000 yıllık şimdiye kadar bilinen en eski mağara resimleri bulundu. Bu noktada sembolizmayı, insanoğlu ile sınırlamak imkansız hale gelmekte, bu veri dünyanın bilinen en eski mağara resimlerinin, modern insanlar tarafından değil, Neandertaller tarafından yapıldığı tezini ortaya atmaktadır. 2*

Semboller duvarlardan çıkarak form kazanmış ve dünyanın en eski heykeli olan günümüzden yaklaşık 32 bin yıl önce yapılmış, vücudu insan, başı aslan şeklinde bir Aslan Adam’a dönüşmüştür. Stadel aslanı olarak da bilinen bu figür Almanya’daki Stadel Mağarası’nda bulunmuştur. İlk sanatsal veya dini üretimler arasında yerini almakta olan sembol, günümüzde dünyanın dört bir yanında bir araba markasının sembolü olarak günlük hayatta karşımıza çıkmaktadır. Metaforların, semboller üzerinden günümüze uyarlanmasına en güzel örneklerdendir.

Bu eserlerin ne için yapıldığı ile ilgili bazı tartışmalarda bunu dine ve büyücülüğe bağlayan bazı teoriler de ortaya atılmıştır. Eğer bu mağara insanları gerçekten büyü yöntemi ile hayvanların kendi güçlerine boyun eğeceğine inanıyorlarsa o zaman bu resimleri yapanların büyüsel güçlere sahip olduklarını düşünebiliriz. 5*

Bobaroğlu’nun kitabında da belirttiği üzere mabedi herhangi bir yapıdan ayıran en önemli özellik onun baştan sona simgesel bir tasarım ile dolu olmasıdır. Mabet içinde gizemlerin simgeler ile korunduğu ve inisiyelerin ritüel yolu ile bu simgeleri canlandırıp arkasındaki misterlerin yüzünü açtığı mekanlardır. 6*

Şüphesiz, tarihin en eski ve en büyük mabedi olan Göbekli Tepe aklımıza geliyor. İnşası milattan önce 10000 yıl öncesine dayanan o dönemde yaşayan kadim uygarlıkların ibadet alanı olarak kullanılan yapı Anadolu’da Şanlı Urfa şehrinde yer almaktadır. Göbekli Tepe’de yer alan sadece taş sütunlar değil o sütunların üstüne işlenmiş ve bir fiil o sütunların yerleştirilmesi ile sağlanan yapı sembolizmin en güzel örneklerindendir.

Mağara ve mabedlerde kullanılan semboller MÖ.4 yy ‘da yerini Hiyeroglif alfabe ve Hiyeroglif yazı sistemine bırakmıştır. Hiyeroglif, antik döneme ait sembollerin kullanıldığı bir yazı sistemidir. Mısır, Hitit, Girit gibi birçok türü olan hiyerogliflerin en bilinen türü Mısır hiyeroglifleridir. Anlatılmak istenen kavramın resmi taş ya da papirüs üzerine çizilirdi.

British Museum, Antik Mısır Bölümü

Para icat edildiğinden bu yana, paraların tarihi en doğru söyleyen yazılı belgeler olduğu söylenir. İlk olarak MÖ 600 civarında Lydialılar ve Ionia kentleri tarafından, altın ve gümüş alaşımından basılan sikkeler üzerinde yer alan semboller sayesinde sayesinde milattan önce 6. yüzyıldan günümüze, Atina’dan Bergama’ya, Roma’dan İstanbul’a, Hindistan’dan İspanya’ya, Viyana’dan Cezayir’e kadar çok geniş coğrafyanın 2600 yıllık siyasi ve ekonomik tarihini okuyabilmekteyiz. Sikkeler; üzerindeki tasvir, işaret ve yazılar ile söz konusu sikkenin basımından sorumlu olan devlet, kişi ya da otoriteyi tanımamıza yardımcı olurlar.

Sikkenin icadıyla ilişkilendirilen Lydia Krallığı’nın ilk sikkelerinden bir kısmının üzerinde aslan başı tasviri bulunmaktadır. Yunan Şehir Devletleri’nde sikkenin ön yüzünde şehrin tanrı ya da tanrıçasının betimi, arka yüzünde ise kentin sembolü bitki ya da hayvan figürü yer alması, o kent ya da devletin bağımsızlığının işaretiydi. MÖ I. yüzyıldan itibaren Roma egemenliğine giren şehir devletleri, sikkenin ön yüzüne Roma imparatorunun portresini basmak zorunda kalmışlardı. Byzantion’a ait olanlarda ise yunus balığı üzerinde ayakta duran bir sığır vardır. 7*

Yakın geçmiş tarihe gelecek olursak 19. yy da sembolizm edebiyattan, müziğe, felsefeden, resme sanatın her alanını etkilediğini görürüz. Paul Verlaine’in şiirinde, Gustav Klimt’in bir tablosunda, Schopenhauer’un eserlerinde, Wagner’in müziğinde sembolizmin etkileri görülmektedir. 

Günümüzde sembolizm en etkin olarak moda ve sanat dünyasında yerini almaktadır. 14. yy’da yazılmış alegorik öğelerin fazlasıyla yer aldığı Pearl şiirinde saflığı temsil eden inci, Sümerlerde yumurta ve neslin üremesiyle aynı anlamda kullanılmıştır. Günümüzde halen yoğunlukla kullanılmakta olan inci kadınlığa atfedilmiş en güzel sembollerdendir.

Gombrich ”Sanatın Öyküsü” adlı kitabında şöyle söylüyor ; ” Dilin nasıl ortaya çıktığını bilmiyoruz, tıpkı sanatın nasıl ortaya çıktığını bilmediğimiz gibi…” 4*

Belki de sembolleri kullanma yeteneği, yani zihinde bir şeyin başka bir şeyi temsil edebilmesi, insanın sanat yapabilmesini ve diller geliştirebilmesini sağlamıştır.

“Fashion is instant language” Miuccia Prada

25.01.2019

with LOVE
Ş

Kaynaklar:

1-https://www.bbc.com/turkce/haberler/2012/06/120615_reddot_cave 

2- Reuters. 22 Şubat 2018

D. L. Hoffmann, C. D. Standish, M. García-Diez, P. B. Pettitt, J. A. Milton, J. Zilhão, J. J. Alcolea-González, P. Cantalejo-Duarte, H. Collado, R. de Balbín, M. Lorblanchet, J. Ramos-Muñoz, G.-Ch. Weniger, A. W. G. Pike. 2018. U-Th dating of carbonate crusts reveals Neandertal origin of Iberian cave art. Science; 359 (6378): 912

3- https://tr.euronews.com/2010/11/23/32-bin-yillik-resimler-fransa-da-bulundu

4- Sanatın Öyküsü, E.H. Gombrich

5- http://arsizsanat.com/sanatin-yolculugunun-ilk-adimi-magara-resimleri/ 

6- http://www.felsefetasi.org/gobekli-tepe-tarih-oncesi-mabet/

7-http://sanat.ykykultur.com.tr/koleksiyonlar/sikke-koleksiyonu/sikke-koleksiyonu